Wat is het?
Mensen leren niet alleen door zelf te doen, maar ook door anderen te observeren. Gedrag, overtuigingen en emotionele reacties worden overgenomen van modellen in de omgeving – mits de persoon gelooft dat hij het gedrag zelf ook kan uitvoeren.
Wie bedacht het?
Albert Bandura ontwikkelde de theorie in 1986, voortbouwend op zijn eerdere sociaal-leertheorie en het bekende Bobo-doll experiment (1961).
Hoe werkt het?
Gedrag wordt bepaald door de wisselwerking tussen persoon, gedrag en omgeving – Bandura noemde dat reciprocal determinism. De sleutelrol speelt self-efficacy: het geloof dat je het gedrag daadwerkelijk kunt uitvoeren. Zonder dat geloof leidt zelfs de beste motivatie niet tot actie. Mensen bouwen self-efficacy op via vier bronnen: eigen ervaringen, observeren van anderen, sociale bevestiging, en fysiologische signalen.
Wanneer gebruik je dit, en hoe?
Gebruik dit model als gedragsverandering uitblijft ondanks goede informatie en positieve attitude. Stel dat een gemeente mantelzorgers wil activeren voor een nieuw ondersteuningsprogramma. Ze weten van het programma, ze willen er gebruik van maken – maar ze doen het niet. Oorzaak: lage self-efficacy. “Dat is vast voor ernstigere gevallen dan ik.” Oplossing: toon mensen die herkenbaar zijn en succesvol gebruik maakten van het programma.
- Gebruik rolmodellen die lijken op je doelgroep – herkenning vergroot self-efficacy sneller dan autoriteit
- Bouw vroege successen in: kleine haalbare stappen verhogen het geloof in eigen kunnen
- Geef positieve bekrachtiging op het gedrag zelf, niet alleen op het resultaat
- Verwijder omgevingsbarrières – self-efficacy alleen is niet genoeg als de omgeving het gedrag bemoeilijkt
Beperking
De theorie is breed en veelomvattend, wat haar kracht is maar ook een zwakte. Het model verklaart bijna elk gedrag achteraf, maar voorspelt minder goed welke interventie vooraf het meest effectief zal zijn.
Gerelateerde modellen
Theory of Planned Behavior – Diffusion of Innovations
Geef een reactie