-
Wat is het? Media werken als een injectienaald: een boodschap wordt rechtstreeks in het publiek gespoten, dat haar passief en kritiekloos overneemt. Dit is de vroegste – en inmiddels grotendeels achterhaalde – theorie over media-invloed. De waarde zit niet in de correctheid, maar in wat de weerlegging ons leert. Wie bedacht het? Er is geen…
-
Wat is het? Niet elk communicatiekanaal is geschikt voor elke boodschap. Rijke kanalen – met veel non-verbale informatie, directe feedback en persoonlijk contact – zijn beter voor complexe, ambigue of gevoelige boodschappen. Arme kanalen volstaan voor eenvoudige, eenduidige informatie. Wie bedacht het? Richard Daft en Robert Lengel ontwikkelden de theorie in 1986, op basis van…
-
Wat is het? Effectieve communicatie is geen eenrichtingsverkeer. In het twee-weg symmetrische model communiceren organisaties en hun publiek als gelijkwaardige partners: beide partijen luisteren, passen zich aan en beïnvloeden elkaar. Het is het normatieve ideaal van de PR-wetenschap. Wie bedacht het? James Grunig en Todd Hunt beschreven in 1984 vier modellen van public relations, van…
-
Wat is het? Mensen en organisaties geven voortdurend betekenis aan de wereld om hen heen – zeker als die wereld verrassend, ambigue of bedreigend is. Sensemaking beschrijft hoe dat proces verloopt: niet als passief waarnemen, maar als actief construeren van een verhaal dat begrijpelijk en handelbaar maakt wat er gebeurt. Wie bedacht het? Karl Weick…
-
Wat is het? Eerdere blootstelling aan een begrip, beeld of thema beïnvloedt hoe mensen daarna gerelateerde informatie interpreteren en beoordelen. Priming maakt bepaalde kennis of oordelen mentaal toegankelijker – en daarmee ook bepalender voor gedrag en meningen. Wie bedacht het? Het concept komt uit de cognitieve psychologie. Leonard Berkowitz en Lee Ann Rogers pasten het…
-
Wat is het? Niet alle informatie bereikt het publiek. Tussenpersonen – redacteuren, algoritmen, managers, woordvoerders – selecteren wat er doorkomt en wat niet. Gatekeeping beschrijft dat selectieproces en de macht die daarin besloten ligt. Wie bedacht het? Kurt Lewin introduceerde het begrip in 1947 in de context van voedselkeuzegedrag. David Manning White paste het toe…
-
Wat is het? In cohesieve groepen ontstaat een neiging tot eensgezindheid die kritisch denken verdringt. Leden passen hun mening aan aan de veronderstelde groepsopvatting, afwijkende informatie wordt genegeerd en dissidenten worden onder druk gezet. Het resultaat: slechte beslissingen die iedereen achteraf had kunnen voorzien. Wie bedacht het? Irving Janis introduceerde het begrip in 1972, na…
-
Wat is het? Langdurige blootstelling aan media vormt het beeld dat mensen hebben van de werkelijkheid. Wie veel televisie kijkt, gaat de wereld zien zoals die op televisie wordt voorgesteld – ook als dat beeld afwijkt van de feitelijke werkelijkheid. Wie bedacht het? George Gerbner ontwikkelde de theorie in 1969 op basis van grootschalig onderzoek…
-
Wat is het? Mensen passen hun mening aan aan wat ze denken dat de meerderheid vindt – uit angst voor isolatie. Wie denkt een minderheidsstandpunt te hebben, zwijgt vaker. Dat versterkt de schijnbare consensus, waardoor de werkelijke minderheidsopvatting nog minder zichtbaar wordt. Een zichzelf versterkende spiraal. Wie bedacht het? Elisabeth Noelle-Neumann beschreef de spiraal of…
-
Wat is het? Mensen leren niet alleen door zelf te doen, maar ook door anderen te observeren. Gedrag, overtuigingen en emotionele reacties worden overgenomen van modellen in de omgeving – mits de persoon gelooft dat hij het gedrag zelf ook kan uitvoeren. Wie bedacht het? Albert Bandura ontwikkelde de theorie in 1986, voortbouwend op zijn…
